Эргэн ирлээ...2012 он

Сайн байцгаана уу? Эрхэм уншигчид, нийтлэгчидээ. Удаан хугацаанд өөрийнхөө блогтоо амралт авсны эцэст эргэн ирж өнөөгийн нийгмийн тухай, цагийн үеийн мэдээ мэдээллийг нийтлэхээр шийдлээ. 

Read More

Өөдрөг явах 25 зарчим

1. Сэтгэлийн их тэнхээтэй яв.

2. Хэн нэг нь Таныг ивээнэ гэж битгий найд. Өөртөө л найд. Бусдын хийснийг ажиглан өөрөө бие даан хий. Учрыг нь ухаарахыг хичээж оролд. Нягт нямбай, тэвчээртэй бай. Биеэ ажилдаа бүрэн дайчил.

3. Зорилготой байж түүндээ хүр. Дэмий зүйлд санаагаа бүү зовоо. Хий хоосон мөрөөдөлд битгий авт. Хийх зүйлээ төлөвлө. Саад учирвал юунаас болсоныг тунгаа. Тэгэхдээ олон юмны хойноос бүү хөөцөлд.

4. Найз нөхрөө зөв сонго. Инээсэн бүхэн нөхөр биш, уурласан бүхэн дайсан биш. Чамайг өөд нь татах нөхөр ол.

5. Төлөвлөгөөтэй ажилла. Маргааш юу хийхийгээ урьд үдэш нь төлөвлө. Удаан, олон жил хийх ажлаа ч төлөвлө.

6. Yгүй гэж зоригтой хэлж сур. Ингэх нь заримдаа эвгүй байдаг ч, үгүй гэж хэлж сураагүй урсгалаар явдаг хүн, өөдтэй явсан нь үгүй.

7. Өөрийгээ битгий чамла. Хувийнхаа шилдэг чанарыг улам бүр зүлгэн өнгө оруул. Би чадна гэж зориглож сур.

8. Муу зуршлаас бага багаар сал. Дутагдалаа шударгаар хүлээ. Өөрийгөө зэмлэж сур. Биеэ хуурдаг хүн бүтэлтэй явсан нь ховор.

9. Өдрийн аль цагт хамгийн их үр бүтээлтэй байдгаа мэдэж ав. Чухам тэр цагийг бүү үр. Амрах, хооллоход тэр цаг мөчийг бүү зориул. Цагаа зохицуулж сур.

10. Хийх гэж буй зүйлээ үнэхээр чухал эсэхийг өөрөөсөө асууж тунгаа.

11. Битгий цухалдаж бачимд. Хэнээс юунаас болов гэдгийг тунгаа. Ядарвал ажлаа хойш тавь. Санаа зовох хэрэггүй. Yе үе хөдлөх, босох, суух, явган явахыг хичээ.

12. Yнэхээр юм бүтээе гэвэл биеэ эрүүл авч яв. Эрүүл биед саруул ухаан оршдог нь хамгаас үнэн.

13. Сайн сайхныг мөрөөд. Гутранги үзэл сайн юманд хүргэдэггүй. Yүнээс ч их юм хийж чадна гэж өөрийгээ зоригжуулж бай.

14. Хийх зүйлээ зүрх алдалгүй барьж ав. Ажлаа хаанаас, юунаас эхлэхийг эхлээд бод. Дараа нь ямар аргаар хийхээ тунгаа. Хүнтэй элбэх бол түүнтэйгээ зөвлө. Бүтэх эсэхийг тооцоолж, үр дүнг шалгаж бай.

15. Та дарга ч бай, цэрэг ч бай хувийн хариуцлагаа ухамсарла.

16. Бусдыг ашигтай зүйлд урамшуулан ятга, зоригжуул. Тусал.

17. Хийх гэсэн ажлаа хойш нь бүү тавь. Нэн даруй хийж сур.

18. Бусдын үгийг нухацтай сонсож сур. Хүний хэлснээс хэрэгтэйг нь ав. Хэрэггүйг нь гээ.

19. Учрах бэрхшээл саадыг урьдчилан тооцоолж бай. Тэгвэл таны ажил бүтэмжтэй байх болно. Зорьсондоо хүрэхэд ч хялбар болно.

20. Мэдрэхүй зөн совиндоо хааяа ч гэсэн итгэж бай. Дан ухаанаар бүхнийг дийлэхгүй байх үе бий.

21. Даруу байж сур. Бардам зан, хулчгар шинж хүнийг өөдтэй болгосон удаагүй. Бусдын шүүмжлэлийг хүлээж авч сур. Энэ нь амжилт олохын үндэс.

22. Хийж байгаа зүйлээ хэцүү хүнд гэж хааяа бусаддаа ойлгуулж бай.

23. Хүнээс үг дуулах сайхан. Бусдыг магтаж, өөрийгээ магтуулахад муу нь юу байхав. Нөхөр чинь сайн ажиллаж байвал магт, дэмж, тусал.

.

24. Өөртөө их үүрэг, ачаалал хүлээж сур. Тэгвэл илүү ихийг бүтээнэ.

25. Тайван бай. Бусад чинь оволзож байсан ч тайван байж, гагцхүү зорьсноо хэрэгжүүлэхийг хичээж сур.

Танд амжилт хүсье.

Read More

Twitter

Twitter in Plain English

Монголчуудаа дэлхийн хөгжилөөс хоцроод яаахуу? Твиттерийг алдаршуулъя !!! гэж байхыг олж уншичаад хамтдаа алдаршуулдиймуу гээд. Ер нь твиттэрийг ашиглаад эхлэхэд блог бичдэг эрхэмүүд болон хамаатан садан анд нөхдийн харилцаа холбоо орон зай цаг хугацаанаас үл хамаарч яг л нэг гэрт бүгдээрээ амьдардаг юм шиг нэг нэгэндээ хэлэх зүйлээ хэлээд л бусад нь сонсоод л ер нь л хөгжилтэй амьдраад байж чадах байхаа :D. За тээд энэ бичлэгийг үзээрэй

Read More

Оюутны хэтэвчийг зузаатгах цагийн ажил нэмэгдсээр байна

Тодорхой хэмжээний орлоготой болж, хэрэглээгээ хангахыг хүсэхгүй хэн байх билээ. Тэгвэл өдөртэй ирээд эсвэл амралтын өдрүүдэд ажил хийчихээд хэдэн төгрөгтэй болох боломж өнөөгийн оюутан залууст байна. Нийслэлийн Хөдөлмөрийн газрын дарга Б.Батбаатартай энэ талаар уулзаж ярилцлаа.
-Оюутнуудыг цагийн ажилд хамруулж байна гэсэн. Тэд хэр идэвхтэй хамрагдаж байна вэ?



-Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яамнаас “Оюутны хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих” дэд хөтөлбөрийг хоёр жилийн хугацаатай хэрэгжүүлж байна. Хөтөлбөрийг нийслэлд хэрэгжүүлэх ажлыг манай газар зохион байгуулах юм. Энэхүү хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхийн тулд 40 гаруй томоохон байгууллага, аж ахуйн нэгжүүдтэй уулзаж, оюутан залуусыг цагийн ажилд хамруулах талаар ярилцахад тэд нааштай хүлээн авсан. Ер нь аж ахуйн нэгж, байгууллагууд оюутан залуусыг цагаар ажиллуулах захиалгыг өгдөг болж байна. Одоогийн байдлаар 101 оюутан цагийн ажилд хамрагдлаа. Энэ долоо хоногийн амралтын өдрүүдэд 50 оюутан мод тарих ажилд оролцохоор болж байна.

-Цалин хөлсийн тухайд ямар хэмжээтэй байдаг бол? Тухайн ажиллуулсан байгууллага цалинг нь олгох уу?

-Мэргэжлийн ур чадвар шаардагдахгүй ажлыг оюутан залууст санал болгоно. Найман цагаас дээш ажиллуулахгүй. Цалингийн доод хэмжээ 10000 төгрөг байна. Энэхүү мөнгөний тавин хувийг буюу 5000 төгрөгийг нь “Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сан”-гаас гаргах юм. Үлдсэн 5000 төгрөгийг нь тухайн байгууллага, аж ахуйн нэгж байгууллага өгнө. Цагийн ажил болохоор цалин хөлсийг өдөрт нь олгоно. Уг төсөлд Санхүү, эдийн засгийн дээд сургууль, Шинжлэх ухаан, технологийн их сургуулийн оюутан залуусыг хамруулна гэсэн байгаа. Гэхдээ хүсэлт гаргах юм бол бусад сургуулийн оюутнуудыг ч мөн хамруулах болно.

-Энэ төсөл хоёр жил хэрэгжээд өнгөрөх хэрэг үү? Оюунтан залуусын хүсч байгаа зүйл чинь энэ шүү дээ?

-Хэрвээ үр дүнтэй байх юм бол цааш нь үргэжлүүлнэ. Энэхүү хөтөлбөрийн хэрэгжүүлэх журамыг бид боловсруулж байна.
-Оюутан залуучууд ч бус жирийн иргэд ч цагийн ажил хийхийг хүсч байгаа. Энэ тал дээр хэр анхаарч байна вэ?
-Нийтийг хамарсан ажилд нэн ядуу амьдралтай иргэдийг хамруулж байна. Мөн л ажлынх нь хөлсийг өдөрт нь “Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сан”-гаас олгох юм. Нэг өдрийн цалин нь 6000-7000 төгрөг байх юм. Нийтийг хамарсан энэхүү ажилд он гарснаас хойш 1505 иргэн хамрагдлаа. Мөн нийтийг хамарсан ажилд одоо ч хамрагдаж байгаа иргэд цөөнгүй бий. Хотын цэвэрлэгээ, тохижилтод эдгээр хүмүүс ажилладаг. Иргэд ч тодорхой хэмжээний орлоготой болж байгаадаа баяртай байдаг. Дээр нь хотын тохижилт, цэвэрлэгээ эрс өөрчлөгдөж байгаа болохоор энэхүү ажил маань нэлээд үр дүнгээ өгч байна

-Үүнээс гадна иргэдийг байнгын ажлаар хангах ажил хэр явагдаж байна вэ? Сүүлийн үед ажлын байрны захиалга эрс буурч байгаа гэж дуулдсан. Энэ үнэн үү?

-Шинээр ажлын байрны захиалга буурч байгаа нь үнэн. Энэ нь эдийн засгийн хямралтай шууд холбоотой. Манай газар дээр сул чөлөөтэй ажлын байрны захиалга 11189 байгаа. 6259 иргэнийг ажилд зуучлаад байна. Ажлын байрны нийт захиалгын 3303 нь шинээр ирсэн. Үүнийг өмнөх оныхтой харьцуулахад тодорхой хэмжээгээр буурсан байгаа л даа. Тийм учраас хямралын энэ үед иргэдээ ажлын байртай болгохын тулд цагийн болон нийтийг хамарсан ажлын хэлбэрийг нэвтрүүлж байна. Энэ нь их үр дүнтэй байгаа. Улаанбаатар хотын Захирагчийн Ажлын Албанаас нийслэлийн хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгж байгууллагуудад гадна орчноо тохижуулах даалгаврыг өгч байна. Ингэснээр цагийн ажил тодорхой хэмжээгээр нэмэгдэхээр болж байгаа юм.

Read More

Эссэ хэрхэн бичих вэ?

ЭССЭ ХЭРХЭН БИЧИХ ВЭ?

Романтай адил эсссэ юуны тухай ч байж болно. Их сургууль болон коллэжуудад эзэмших ёстой хамгийн гол зүйл бол эссэ бичиж сурах байдаг. Эссэ гэдэг та өөрийн бодлоо ямар нэг тодорхой асуудал дээр илэрхийлэх, батлах тухай юм. Та нөхцөл байдлыг гарган тавиад, учир шалтгааныг нь харуулах ёстой.

1. Та эхлээд юуны тухай бичих гэж буйгаа уншигчидад хэлэх ёстой. Эхлээд тухайн сэдэв дээрх өөрийн бодлоо энгийнээр эхний хэсэгт бичих хэрэгтэй. Үүнийг та тухайн эссэгээ бичих хэв маягтаа тааруулан сонгох нь зөв.

2. Хүмүүст хандан бич. Та эхний хэсэгт бичсэн өөрийн бодлоо задалж нэг нэгээр нь дэлгэрүүлэх хэрэгтэй. Задлан бичиж буй зүйлүүдээ жишээ, тайлбараар нотолж задалсан хэсэг бүрээ өөрийн дүгнэлтээр хаах хэрэгтэй.

3. Та хүмүүст хандан хэлсэн зүйлээ дахин сануул. Тэгээд өөрийн эссэгээ төгсгөж, эцсийн бодлоо хэсэг өгүүлбэрт багтаан бич.
• Та хэрвээ үнэхээр сайн эссэ бичиж сурмаар байгаа бол сайн эссэчдээс жишээ авж, тэднээс суралцах хэрэгтэй. Волтайр, Жоан Дидион, Анние Диллард, Чарлэз Ламб, Ралф Валдо Эмэрсон, Торэау, , Шэллэй, Гор Видал зэрэг сайн эссэчид байдаг.

Хэрвээ та эссэ бичих талаар илүү их мэдээлэл авахыг хүсвэл доорхи хаягаар орж үзээрэй.

ЭССЭ БИЧИХЭД БИ ЮУ АНХААРАХ ЁСТОЙ ЮМ БЭ?

Эссенээс юу олж мэдэхийг хvсдэг вэ?
Эссенээс таныг хувь хүний чинь хувьд олж харахыг хичээдэг. Мэдээж хичээл сурлагын байдал, ажлын туршлага, олсон амжилт чинь чухал. Гэхдээ эдгээрийг CV, Application Letter болон дүнгийн чинь хуулбараас харчихна. Харин эссенээс та хэн бэ, та юунд зорьдог, тэмүүлдэг, ямар үзэл бодолтой вэ гэх зэргийг олж харах гэдэг. Иймээс та өөрийгөө ямар өнцгөөс нь харуулах вэ гэдгээ маш сайн бодож, төлөвлөх хэрэгтэй. Эссег тань уншаад таны бусад материалыг харах сонирхол төрөх ёстой. Тэд таны эссег уншаад энэ сургуульд суралцахад тохиромжтой оюутан мөн үү гэдгийг тогтоохыг оролдоно.

Хэрэв эссенд өөрийнхөө давуу талыг бичээрэй гэсэн байвал өөрийгөө хариуцлагатай, ажилсаг, хөдөлмөрч, ухаантай зэргээр бичээд огт хэрэггүй. Мэдээж өөрийгөө хариуцлагагүй, залхуу, юм ойлгодоггүй гэж бичих хүн байхгүй. Харин үүний оронд та чөлөөт цагаараа асрамжийн газрын хүүхдүүдэд англи хэлний хичээл заадаг гэж бичсэн нь дээр. Мөн шалгаруулалтын комиссынхонд зүгээр л онц сурлагатан хэрэггүй, харин төрөл бүрийн салбарыг сонирхдог, нийгмийн идэвхтэй хүн чухал байдаг. Иймд та зуны улиралд одон орон судлалын нийгэмлэгт ажилладаг гэх мэтээр бичвэл уншиж байгаа хүндээ илүү сонирхолтой байж чадна.

Хэмжээ
Хамгийн гол анхаарах зүйл бол хэмжээ. Та заасан үгийн тооноос хэтрүүлж огт болохгүй. Энэ нь таныг аливааг задлан шинжлээд эргүүлэн дүгнэж, санаагаа товч тодорхой илэрхийлж чадаж байна уу гэдгийг чинь шалгаж байгаа хэрэг. Эссе бол таны сургуульд илгээж байгаа материалууд дотроос хянаж, хүссэнээрээ хийж болох цорын ганц зүйл гэдгийг ойлгоорой.

Шалгаруулалт
Олон мянган захиаг шалгалтын комиссынхон хэрхэн, ямар үзүүлэлтээр шалгаруулдаг вэ. Энэ талаар шилдэг сургуулиудын шалгалтын комисст багтдаг туршлагатай хүмүүсээс авсан судалгааг товчлон танилцуулья.

Тэд эссенээс юуг олж мэдэхийг хүсдэг вэ?
-Сурах чадвар: хөдөлмөрч чанар, сэтгэн бодох, задлан шинжлэх, дүгнэлт хийх чадвар

-Хувийн чанар: өөртөө итгэлтэй, үнэнч, зорилготой, манлайлагч байх, бусдыг араасаа дагуулах, өөрөө өөрийгөө хурцлах чадвар

- Мэргэжлийн ур чадвар: өөрийн сонгосон салбартаа амжилт гаргахад нөлөөлөх туршлагуудыг хуримтлуулсан уу, бусадтай харилцах, бусдыг удирдах чадваруудад суралцсан уу зэргийг таны эссенээс олж мэдэхийг хичээдэг. Мөн дараах 3 асуултанд хариулт олохын тулд тэд таны эссег уншдаг.

-Та энэ сургуульд элсвэл амжилттай суралцаж чадах эсэх

-Та анги, хамт олондоо шинэлэг байдлыг бий болгож чадах эсэх

-Та бусад өргөдөл өгөгчдөөс хэр зэрэг давуу талтай, онцлогтой байна.

-Ингээд таны эссэг уншиж дуусахад Та бол энэ сургуульд сурахаар заяагдсан, үнэхээр тохирсон хүн яах аргагүй мөн гэдгээ нотолж чадсан байх ёстой юм.

Эссег хэн уншдаг вэ?
Шалгаруулалтын комисс гэж байх бөгөөд тэдгээр хүмүүс жил бүрийн шалгаруулалтыг хийдэг, маш туршлагатай хүмүүс байдаг. Тэд ямар хүмүүсийг сургуульдаа оруулах дуртай байдгийн талаар баримжаа мэдээлэлтэй болохын тулд та сургуулийн веб хаягаар ороод FAQ буюу хамгийн түгээмэл тавигддаг асуулт болон түүнд өгсөн хариултуудыг уншсан байхад зүгээр.

Яаж шалгаруулдаг вэ?
Ер нь бүхий л сургуулийн сонгон шалгаруулалтын үе шат нь адил гэхэд болно. Эхний ээлжинд 1-2 мэргэжилтэн бүх материалыг уншина. Ямар ч байсан таны материал хугацаандаа очсон л бол уншигдалгүйгээр хогийн саванд орно гэж байхгүй. Мөн TOEFL, GRE, GMAT зэрэг шалгалтанд минимум оноог нь авсан байвал шүү дээ. Тэд нэг эссег уншихад 10-40 минут зарцуулдаг. Комисс өдөрт дунджаар 100 орчим эссе уншдаг гэсэн тооцоо бий. Тиймээс тэд эссений эхний хэдхэн мөрөөс л тухайн эссег сонирхолгүй, сонирхолтой зэргээр тархиндаа ялгачихдаг. Ингээд таны материал авах, татгалзах, тодорхойгүй гэсэн гурван хайрцагны нэгэнд орно. Хэрэв таны материал тодорхойгүй гэсэн ангилалд орвол дараагийн хүн уншина. Хэрэв тэр дахиад л тодорхойгүй гэвэл сургуульд элсэх таны магадлал буураад л байх болно. Хэрэв элсүүлэхээр бол таны материалыг деканд өгөх бөгөөд декан зөвшөөрвөл та тус сургуулийн оюутан боллоо гэсэн үг. Тэгэхээр та энэхүү тодорхойгүй гэсэн ангилалд орохгүйн тулд аль болох гайхалтай сайн, ер бусын онцлог, бусдаас эрс ялгарахуйц эссе бичихээс өөр аргагүй юм.

Анхаарах зүйлс
Та чухам юу илэрхийлэх гээд байгаагаа тодорхой бичих ёстой. Та бол энэ сургуульд заавал сурах ёстой хүмүүсийн нэг гэдгээ та 2-3 үндэслэлээр нотлох хэрэгтэй. Санаагаа ойлгомжтой илэрхийл. Таны эссе тодорхой, логиктой, сонирхолтой байх ёстой. Түүнээс биш энэ бол эрдмийн ажлын судалгаа, өөрийгөө магтсан зохион бичлэг биш. Хөгжилтэй, сонирхолтой. Оновчтой хошигнож чадсан хүмүүс бусдад дандаа таалагддаг.

Сайн эссе бичихийн тулд:
-Ямар хэсгүүд дээр төвлөрөхөө тодорхойл

-Дарааллаа гарга

-Амьдралд тохиолдсон болсон явдлуудаасаа дурьдаж болно

-Танд энэ чиглэлээр сурахын юу нь сонирхолтой байгаа, юу сурахыг хүсч байна гэдгээ илэрхийл

- Эссены эхлэл ердийн “саарал” биш, харин богино түүх, ишлэл үг, асуулт, дүрслэлээс эхэлж болно.

-Эссены төгсгөл нь гол хэсгүүдээ тодотгосон байх ёстой

-Бичиж дууссан эссэгээ хамгийн багадаа гурван удаа унших хэрэгтэй

-Өөр хэн нэг хүнд өгч уншуулаад санал, анх буусан сэтгэгдлийг нь сонсох

- Өөрөө өөртөө чангаар унших хэрэгтэй

Муу эссе бичихийн тулд:
- Би 19** онд төрсөн, Намайг тэр гэдэг… гэх мэтээр эхлэх

- Эссены оронд товч намтраа бич

-Сонирхолтой, хөгжилтэй биш харин инээдэмтэй юм бич

-Уран яруу, уянгын халилтай үгээр бөмбөгд

-Компьютерийн зөв бичгийн дүрэм шалгагчид 100% найд

-Нийтлэг, ерөнхий, мэдээжийн зүйл бич

-Яагаад дунд сурсан, ажлаа олон дахин сольсон зэрэг дутагдлуудаа хаацайлан, тайлбар бич

-Худал зүйл санаанаасаа зохион, өөрийгөө илт дөвийлгөн бич

Read More

Нэг жилд 71 шинэ дээд амжилт тогтоосон түүх Монголд байхгүй

Үүсэл хөгжил нь тэртээ 80 жилийн өмнө ч нэг л хурдацтай бус байгаа спортын нэг төрөл нь тэшүүр билээ. Анх 1964 оны Инсбургийн олимпт оролцсон тэр цагаас эхлэн дэлхий дахинд Монголын өвлийн спортын тамирчид танигдаж эхэлсэн гэхэд болно. Харин сүүлийн 10-аад жил нэг л зогсонги байдалд байгаа тус спортын холбооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ч.Дагвадоржтой уулзаж яриа өрнүүлсэн юм.-Тэшүүрчид маань саяхан ойрд гаргаагүй амжилтаа гаргалаа. Энэ талаар яриагаа эхлэх үү?
-Сүүлийн хоёр жилийн өмнөх өвлийн улирал бидэнд маш их ээлтэй байсан гэхэд болно. Ирэх онд болох өвлийн олимпийн наадмын өмнө ийм амжилт гаргаж байгаа нь бидэнд том амжилт юм. Зөвхөн насанд хүрэгчид гэхэд л улсын дээд амжилтыг 34 удаа шинэчлэн тогтоолоо шүү дээ. Цаашлаад залуучууд, өсвөрийн тамирчдынхаа шинэ амжилтыг оруулаад нэг жилд 71 шинэ дээд амжилт тогтоосон түүх манай улсын тэшүүрийн спортод байхгүй. Ингэж бодохоор өөрийн эрхгүй бахархаж байна. Мэдээж энэ амжилт нь олон хүний хөлс хүч хөдөлмөрийг шингээсэн.


-Саяхан манай улсаас хоёр тамирчин Канадруу тэмцээнд явсан. Энэ нь ямар учиртай тэмцээн байсан юм бэ?
-Канадын Калгарин хотод болсон цомын тэмцээн юм. Дэлхийд маш нэртэй хүндтэй том тэмцээн. Манай улсаас хоёр тамирчин дасгалжуулагчийн хамтаар оролцоод ирлээ. Дэлхийн 18 орны шилдэг 300-гаад тамирчид оролцсон. Дэлхийд алдартай хурдан мөсөн зам дээр болсон учир онцлог байлаа. Шилдэг тэшүүрчид бүгд л энд ирж уралдах дуртай байдаг. Учир нь тэд өөрсдийн болон улсынхаа дээд амжилтыг шинэчлэн тогтоож чаддаг юм. Манай тамирчдын төрөлд 100 гаруй тамирчид оролцсон. Манай тамирчдын 1500, 5000 метрийн зайд уралдсан амжилт дэлхий нийтийн анхаарлыг их татлаа. Учир нь манай тамирчдын тогтоосон амжилт дэлхийн дундаж түвшинд бичигдэхүйц байсан.

-Дэлхийн шилдэг тэшүүрчдийн дундаж амжилт ямар байдаг бол?
-Дундаж амжилт гаргахад мөснөөс их шалтгаалдаг. Заримд нь мөс амжилт гаргахад ээлтэй байхад, нөгөөд нь амжилтыг татаж байх жишээтэй. Гэхдээ тамирчин хүн аль алинд нь дасан зохицсон байх ёстой. Манай тамирчид 15- 22 дугаар байрыг эзэлж байлаа. Энэ бол дундаж амжилт. Нөгөө талаар 1500 метрийн зайд гаргасан нэг минут 53 секундын амжилт нь дэлхийн хэмжээнд өрсөлдөхүйц гэдгийг тодорхойлж байгаа юм.

-Амжилт гаргахад мөс их чухал нөлөөтэй гэлээ. Түрүүн таны ярьсан мөсний хурдан, удааныг яаж хэмждэг юм бэ?
-Үүнийг хэмждэг тусгай багаж байдаг. Гэхдээ манай улсад энэ нь хараахан байхгүй. Гэхдээ энэ бүхэн нь усны найрлага, мөсний бүтэц гээд олон талын нарийн ажиллагаатай л даа.

-Тэшүүрийн спорт манай улсад хэдийнээс хөгжиж эхлэв?
-Хөгжил гэсэн утгыг нь авч үзвэл энэ жил тэшүүрийн спорт үүсч хөгжсөний 80 жилийн ой тохиож байгаа. Мөн манай холбоо байгуулагдсаны 50 жилийн ой ч давхар тохиож байна. Уг нь тэшүүрийн спорт манай оронд их олон жилийн өмнө үүссэн гэж үздэг.

-Тэшүүрийн спорт уналтанд орсон шалтгаан нь юу вэ?
-Энэ спортын анхны амжилт нь 1964 оны Инсбургийн олимп. Өвлийн спортоор анх удаа оролцож байсан хэрэг л дээ. Тухайн үед гавьяат тамирчин н.Цэнд гуай анх Монгол Улсын төрийн далбааг олимпийн тэнгэрт мандуулж байсан түүхтэй. Тэр үед манай улсад хамгийн эрчимтэй хөгжиж байсан спортын төрөл бол тэшүүр байгаа юм. Харин 1990 он гарснаас хойш бүхий л спортын төрөл зогсонги байдалд орлоо. Мэдээж үүнд хөрөнгө санхүүгаас эхлүүлээд асуудал байсан. Харин үүнээс 15 жилийн дараа улсын шигшээ багийг дахин байгуулсан нь тэшүүрийн спорт хөгжих шинэ эрин үе эхэлж байна гэхэд болно.

-Засгийн газраас өвлийн спортод зарцуулах гэж хэчнээн төгрөг төсөвлөдөг юм бэ. Хир анхаарал хандуулж байна?
-Төлөвлөгөөгөө боловсруулахдаа тэмцээн уралдааныхаа байдлыг хардаг. Өнгөрсөн жилийн хувьд Бээжингийн олимпийн дараа хөрөнгө мөнгөний асуудал уналтад орсон байх. Гэхдээ бидний төлөвлөсөн ажил огт саатаагүй. Харин 2010 оны олимп болоход аравхан сарын хугацаа үлдлээ. Тиймээс бид улсын шигшээ багийн албаар дамжуулаад төсөв хөрөнгөө батлуулах гээд оруулсан манайхныг бодвол мөсөн дээр гулгасан хугацаа км нь арай их байдаг. Ер нь манай тамирчдад амжилт гаргах эх үндэс бий.

-Ванкуверийн олимпийн наадамд ямар зорилготой оролцох гэж байна?
-Нэн түрүүнд тавьж байгаа зорилго нь олимпийн наадамд оролцох эрхээ авах явдал юм. Сүүлийн гурван ч олимпт манай тэшүүрчид оролцож чадсангүй. Харин энэ удаад оролцох боломж бүрэн байгаа. Нагонагийн олимпоос эхлэн гүйлтийн тэшүүрт норматив тогтоосон. Харин энэ нормативд манай тамирчид хүрч чадахгүй байсан учир олимпийг алгасч байлаа. Тэгвэл энэ жил бид нормативээ 100 хувь давуулан биелүүлсэн. Харин одоо зөвхөн эрх авах л үлдэж байх шив. Олимпт оролцох итгэл дүүрэн байна. Удахгүй шинэ норматив ирнэ. Мэдээж өнгөрсөн жилээс бага зэрэг нэмэгдэх ч бидний хувьд хангах бололцоотой. Хоёр дахь асуудал нь эрх авч чадвал олимпийн наадамд ямар түвшинд оролцох вэ гэдгээ тодорхойлно. Болж өгвөл дундаж оролцох боломжийг хайна.

-Өвлийн олимпийн эрх олгох хэчнээн тэмцээн манай тамирчдыг хүлээж байгаа вэ?
-Тэшүүр, Шорт трейкийн тус бүр байгаа.

-2010 оны олимпт оролцохын тулд зуны урин дулаан цагт бэлтгэл хийх гээд байх шиг байна. Энэ нь нэлээд хүндрэлтэй асуудал байх. Бэлтгэлийг ер нь яаж явуулдаг юм бэ?
-Хэдийгээр өвлийн спорт гэгдэж байгаа ч гэсэн одоо бол дэлхийн бүх улс оронд дөрвөн улирал дамнаад л тэмцээн уралдаан явагдаж байгаа. Бэлтгэл сургуулилт ч мөн адил. Учир нь тэд зориулалтын битүү дээвэртэй стандарт мөсөн замтай цэнгэлдэх хүрээлэнг олноор барьж байна. Харин манай улсын хувьд энэ нь хараахан боломжгүй учраас ихэвчлэн хүчний бэлтгэл хийдэг. Яахав хөрөнгө санхүүгийн боломж гарвал урд, хойд хөршдөө очиж хамтарсан бэлтгэл хийж болох л юм. Гадаадын тамирчид зургаан тэмцээн байгаа. Шорт трейк нь оноо цуглуулж оролцох боломжтой байдаг. Харин тэшүүр нь нормативаа биелүүлж чадвал оролцох эрхээ халаасладаг. Тиймээс бид тэшүүртээ гол анхаарлаа хандуулж байна. Ер нь манай хүүхдүүдийн амжилт эрс өөр байгаа. Урам зориг ч дүүрэн байна.

-Энэ спортоор хичээллэгсдийн тоо бусадтай харьцуулбал хэр их байдаг бол?
-Сүүлийн үед эрс өсч байгаа. Өсвөрийн улсын аваргад гэхэд л 130 гаруй хүүхэд оролцсон. Ялангуяа хөдөө, орон нутгийн тамирчид тэшүүрийн спортыг илүүтэй сонирхож, үр шимийг нь хүртэж байна. Тэшүүрийн спортод амжилт гаргаад, сэтгэл зүрхээ өгч байгаа залуу тамирчдаа манай холбооны зүгээс боломжийнхоо хэрээр харж үзэхээр ярилцаж байгаа.

Read More

Сонирхолтой видео №1

Та бүхэндээ хэдэн FUNNY VIDEO сонирхуулья

Read More

Наурызын баярын мэнд хүргэе!

Монголынхоо нийт Казак ард түмэнд Наурызын баярын мэндийг хүргэе!

/2009.03.22 /

Сайхан наадамлаж сайхан баярлаарай.

Read More

Цэрэг эрс, эрчүүддээ баярын мэнд

Дэлхийн цээжид мөрөө гаргасан
Дэргэдэх ханьдаа түшиг нь болсон
Даруухан атлаа эгэл цэрэг
Дайны талбарт ч хатан зоригтой

Эр хүн танд Цэрэг эрс, Эрчүүдийн баярын мэндийг хүргэе!Сайхан баярлаарай.

Read More

Блогын хандалт 1000 боллоо.

Хаймгаас хайрт найз охин Амгаадаа зориулан хийсэн блогын маань нээгдээд 1 сар 26 хоног болж байхад хандалтын тоо нь 1000 боллоо.

Ингээд блогынхоо сонирхолтой хэдэн зургуудийг харуулья...

Read More

Оюутолгойн гэрээ өмнөхөөсөө дордсон уу, эсвэл…

С.Баярын тэргүүлж байгаа Засгийн газар “Оюу толгойн” хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг бэлэн болгоод УИХ-д өргөн барих гэж байна. “Айвенхоу майнз Монголиа Инк”, “Рио Тинто”-гийн итгэмжлэгдсэн багийнхантай хэд хэдэн удаа хэлэлцээрийн ширээний ард сууж болзол нөхцөлөө тохиролцон хоёр тал нэгдсэн шийдвэрт хүрчээ. 

Эхний үед хөрөнгө оруулагч тал зэсийн үнэ навс унасан дээр дөрөөлөн хатуурхаж байсан хэдий ч 28 сая тонн зэс, 1000 гаруй тонн алтны нөөцтэй орд тэднийг удаан гэдийлгэсэнгүй зөөлрүүлжээ.

Энэхүү гэрээний төслийг өмнө хоёр ч удаа Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцэж байсан ч дахин нягтлах, өөр санал тусгах, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлд танилцуулах, зарим асуудлаар хөрөнгө оруулагч талтай дахин яриа хэлэлцээ хийх шаардлагатай гээд буцааж байсан юм.
Харин өнгөрсөн даваа гарагт С.Баярын танхимынхан 18 цагаас хуралдан хэлэлцээд бага зэрэг засвар оруулаад УИХ-д өргөн мэдүүлэхээр боллоо. Хөрөнгө оруулалтын гэрээг үзэглэх эрхийг Сангийн сайд С.Баярцогт, Эрдэс баялаг, эрчим хүчний сайд Д.Зоригт, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд Л.Гансүх нарт олгох тухай Засгийн газрын тогтоол гаргахаар болжээ.
Олон жил дуншиж, хардалт сэрдэлтийн бай болж байсан энэхүү ордыг эргэлтэд оруулах зам шуудрах шатандаа орж байна. Гэхдээ эцсийн шийдвэрийг эрхэм гишүүд гаргах болохоор өмнөх шигээ түүхий болж, учир дутагдалтай байна гээд буцаахыг ч үгүйсгэх аргагүй.
Хямралд сөхөрч, гарах гарцаа хайж байгаа үед улстөрчид хатуурхаж, хоёр толгойг ашиглалтад оруулах хугацааг хойш татаад байхгүй биз гэж зарим ажиглагчид үзэж байна. М.Энхболдыг Засгийн газар толгойлж байхад одоогийн УИХ-ын гишүүн Ч.Хүрэлбаатараар ахлуулсан ажлын хэсэг Оюу толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг боловсруулаад УИХ-д өргөн барьж байсан юм.
Гэвч УИХ дахь АН-ын гишүүд шүүмжилж, гадаадынханд хэт тал зассан, гэнэтийн ашгийн татвараас чөлөөлөх заалт орсон, монголчуудын эрх ашигт үл нийцэх гэрзэ гэж баалсаар буцааж байлаа.
Харин энэ удаагийн гэрээ өмнөхөөсөө юугаараа ялгаатайг сонирхсон юм. С.Баярын тэргүүлж Засгийн газраас өргөн барих гэж байгаа төсөл нь 16 зүйл,160 гаруй заалттай аж. Эдгээр олон зүйл, заалттай гэрээний төслийн гол гэснийг нь онцлон авч хоёр жилийн өмнө боловсруулан УИХ-аар хэлэлцүүлэхээр өргөн барьсантай харьцуулсан нь.

С.Баярын Засгийн газрын үед өргөн барих гэж байгаа төсөлд

-Ордод ашиглалт явуулах “Айвенхоу майнз Монголиа инк” ХХК-ийн 34 хувийг Монгол Улсын Засгийн газар шууд эзэмших, гэрээг сунгаснаас хойш нэг жилийн дотор Монголын талд нэмэлт 16 хувийг шилжүүлэн 50 хувьд хүргэх

-Монголын талын хөрөнгө оруулалтын зардлыг хүүгийн хамт ирээдүйд манай талд ногдох ногдол ашгаас тооцох

-Манай тал 125 сая ам.долларыг урьдчилгаа төлбөрт тооцон авах

-”Айвенхоу майнз Монголиа инк” ХХК нь Монгол Улсад хүчин төгөлдөр мөрдөж буй хуулийн дагуу татвар, төлбөр, хураамжуудыг төлөх

-Ордоос олборлосон алтыг Монголбанкинд тухайн үеийн зах зээлийн үнээр худалдах

-Зэс хайлуулах үйлдвэр байгуулах, түүнийг зөвхөн Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт ажиллуулах

-Эрчим хүчний хэрэглээг эхний дөрвөн жилд БНХАУ-аас хангах, үүнээс хойш

-Эрчим хүчний хэрэглээг эхний дөрвөн жилд БНХАУ-аас хангах, үүнээс хойш Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дэх эрчим хүчний эх үүсвэрийг ашиглах, эрчим хүч үйлдвэрлэх барилга байгууламжийг Монголд ашигтай байршлыг сонгох, хөрөнгө оруулагч Оюутолгой орд болон Гашуун сухайтын хилийн боомтын хооронд олон улсын стандартын авто зам барих, төсөл хэрэгжих орчинд нисэхийн хөөрөх, буух зурвас байгуулах

-Төсөл ашиглалтад орсны дараа нийт ажиллагсдын 90 хувь нь монгол ажилчид байна.

М.Энхболдын Засгийн газрын үед өргөн бариад буцаагдсан төсөлд

-Монголын төр хувьцааны 34 хувийг эзэмшинэ.

-Монголын талын хөрөнгө оруулалтын зардлыг хөрөнгө оруулагч гаргаж ирээдүйд манай талд ногдох ногдол ашгаас тооцох

-Ямар нэгэн урьдчилгаа төлбөр авах асуудал тусгагдаагүй

-Гэнэтийн ашгийн 68 хувийн татвараас чөлөөлнө

-Оюу толгой төслийн үйлдвэрлэсэн нийт алтыг олон улсын зах зээлд өрсөлдөхүйц үнээр Монгол Улсын Төв банкинд худалдахаар санал болгосон тохиолдолд Оюу толгой төслийн үйлдвэрлэсэн алтыг үнийн өсөлтийн албан татвараас чөлөөлнө

-Зэс хайлуулах үйлдвэр барьбал гэнэтийн ашгийн 68 хувийн татвараас чөлөөлнө

-Оюу толгой төслийн богино болон урт хугацааны цахилгаан эрчим хүчний эх үүсвэрийг энэхүү гэрээ хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш гурван сарын хугацаанд шийдвэрлэнэ. Цахилгаан эрчим хүчний хэрэгцээг Монгол улсын эрчим хүчний системээс хангах бодлого баримтлана. Хөрөнгө оруулагч Монгол улсад төслийн бүтээн байгуулалтад хамгийн тохиромжтой байршилд цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэх барилга байгууламж барих, ажиллуулах эрхтэй. Оюу толгойгоос Гашуун сухайтын хилийн боомт хүртэл хөрөнгө оруулагч олон улсын чанартай зам барина.

-Барилгын ажлын явцад ажиллагсадын 75-аас доошгүй хувь нь Монгол улсын иргэн байна.Харин уурхай ашиглалтад орсны дараа нийт ажиллагсадын 90-ээс доошгүй хувь нь Монголд Улсын иргэн байна.

Ийнхүү хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулах сургаар Канадын “Айвенхоу Майнз” компанийн хувьцааны ханш нэмэгдсээр байгаа аж. Тус компанийн хувьцаа өнгөрсөн оны аравдугаар сараас хойш унаж 2,15 канад доллар болсон бол одоо 5,65 болтлоо өсчээ.

Д.Доржпагма

Read More

Дээд боловсролын тогтолцоо мөхөх шатандаа явна

Монголын оюутны эрхийн өдрөөр МУИС-ийн оюутны холбоо, оюутны конгрессийн дэд тэргүүн, МУИС-ийн Монгол хэл соёлын сургуулийн эх бичиг судлалын гуравдугаар дамжааны оюутан Х.Гансүхтэй уулзаж ярилцлаа.

-Өнөөдөр Монголын оюутны эрхийн өдөр. Энэ өдрөөр ямар ажлууд зохион байгуулж байна вэ?


-Монголын нийт оюутан залуусын хувьд энэ өдөр сургуулийнхаа удирдлага болоод нийгэмд дуу хоолойгоо хүргэх боломжтой өдөр байдаг. Манай сургуулийн оюутны холбоо оюутнуудынхаа сурч боловсрох, соён гэгээрэх, таатай орчныг бүрдүүлэх зорилготойгоор байгуулагдсан. Харин энэ жилийн оюутны эрхийн өдрөөр нийт оюутнуудыг хамарсан ажил зохион байгуулсангүй. Энэ нь оюутнуудын амралт таарсантай холбоотой л доо. Монголын оюутны холбоо ч гэсэн энэ өдрөөр тодорхой ажил зохиогоогүй.
Бид 2008 оны 11 дүгээр сарын 17-нд нийт оюутнуудынхаа бодол санааг дээд газар болон сургуулийнхаа удирдлагуудад хүргүүлсэн. Ер нь энэ өдөр оюутныхаа эрх ашгийг хамгаалсан ажил нэлээд их зохион байгуулдаг уламжлалтай.

-Оюутнуудын өмнө нэн тулгамдсан ямар асуудал байна вэ?

-Юуны өмнө автобусны хөнгөлөлтийн билет, багш нарын ёс суртахуун, сурталтын орчныг сайжруулан, гадаадын нэр хүндтэй сургуулиудын түвшинд хүрэхүйц болгож өгөөч гэсэн хүсэлтийг Монголын оюутны холбоо байгуулагдсан цагаасаа л дээд шатны байгууллагууддаа уламжилсаар ирсэн. Гэсэн хэдий ч энэ асуудлыг тийм таатай хүлээж авдаггүй.
Өнгөрсөн жилээс оюутны сургалт мөхөх шатандаа явж байна гэж яригдаж эхэлсэн. Энэ нь дээд боловсролын тогтолцоо сургалт чанартай биш бизнес төвтэй болчихоод байгаатай холбоотой. Угтаа оюутнууд төлсөн мөнгөнийхөө хэмжээгээр мэдлэг боловсрол эзэмших ёстой. Харамсалтай нь энэ мэдлэгийг зарим оюутан авч чадахгүй байна. Үүнд хувь хүнээс гадна сурч боловсрох орчин нөлөөлж байгаа.

-Тэгвэл сурч боловсроход хүндрэлтэй тал нь юу байдаг вэ?

-Хэдийгээр МУИС Монголдоо том сургууль ч гэлээ дутагдалтай зүйл бий. Тухайлбал анги танхимын хүрэлцээ муу байдаг. Түүнчлэн цагийн багш нар өөрсдийнхөө номыг мөнгөөр шахах явдал түгээмэл байдаг. Зөвхөн манай сургууль ч гэлтгүй бусад сургуулиуд дээр ч ийм асуудал их бий гэдгийг үгүйсгэх аргагүй. Мөн давхар сурдаг оюутнууд хичээлийнхээ хуваарийг зөрүүлэх боломж муу.
Бас оюутнуудын автобусны билетний үнэ нэмэгдээд байгаа хэрнээ захиалсан тоогоор ирдэггүй. Үүнийг боломжтой оюутнууд овжноор ашиглаж илүү билет авч түүнийгээ шаглаж зардаг. За тэгээд дотуур байрны хүрэлцээ муу гээд яриад байвал тулгамдаж буй олон бэрхшээлтэй асуудал байна даа.

-Сургалтын таатай орчин хэр бүрдэж байгаа вэ?

-Манай сургуулийн хувьд энэ тал дээр өөлөх юм байхгүй боломжийн. Харин номын сан болон бие даах төвүүд нь ном хоногоор авсан тохиолдолд үнэлж өгдөг. Энэ нь халаас нимгэн оюутнуудад хүнд. Үүнийг ч бид сургуулийн захиргаандаа уламжилсан.
МУИС Монгол Японы төв хоёрын хоорондын хамтран ажиллах гэрээт хугацаа энэ онд дуусна. Энэ гэрээнд долоон давхар номын сан баригдах асуудал яригдаж байгаа. Мөн оюутны дотуур байр барих ажил ойрын үед биш юмаа гэхэд дараа дараагийн шатандаа хэрэгжүүлэхээр сургуулийн захиргаатайгаа хөөцөлдөж байгаа.

-Оюутнууд багш нараа голдог гэсэн яриа гардаг. Энэ талаар?

-Ер нь манай оюутнууд их чанга болчихсон шүү дээ. Цагийн багш эсвэл мэдлэг боловсрол тааруухан багш байх юм бол шууд сургуулийнхаа захиргаа болон оюутны зөвлөлд ханддаг. Бид мөнгөндөө таарсан мэдлэг боловсрол зэмшиж улс нийгэмдээ хэрэгтэй боловсон хүчин болмоор байна гэсэн хүсэлтийг оюутан болгон тавьдаг. Дээр нь багш нар тийм мөнгө нэхэж тийм дүн тавих гээд байна гэсэн яриа их байдаг.
Ингэж оюутнууд өөрсдийнхөө төлөө гүйдэг болсон цаг үед сургуулийн захиргаа төдийгүй багш нар хичээж ажиллах хэрэгтэй. Энэ ч үүднээс багш нар зөв зүйтэй боловсон байсан нөхцөлд оюутнууд тэдний арга барилаас сайн эзэмшинэ гэсэн үг. Оюутнуудаас санал хүсэлт ирлээ гээд багш нарыг ажлаас нь халах тохиолдол ч багагүй гардаг.

-Оюутан байхын сайхныг хүн болгон бахдан ярьдаг. Сурч мэдэхийн хажуугаар хөгжилтэй зугаатай явдлууд ч олон тохиодддог?

-Тийм шүү. Ялангуяа оюутны байранд хөгжилтэй явдлууд их тохиолддог юм. Хамгийн наад зах нь автобусны мөнгөгүй болчихоод хэчнээн буудал газар алхах нь бий. Хэдийгээр энэ нь тухайн үедээ бэрхшээл ч хожим нь хөгжилтэй дурсамж болдог.
Бас ангиараа шалгалтандаа уначихаад багшийгаа гуйж дахин шалгалт өгөх, эсвэл кредитээ цуглуулж чадаагүй үедээ мөнгө олох гэж ажил хийх энэ бүхэн л оюутан байх үеийн дурсамжтай мөч юм даа.

-Өнөөдөр оюутнууд гэмт хэрэгт өртөх нь ихэссэн?

-Энэ нь хувь хүний ухамсартай холбоотой. Мөнгө төгрөгийн хомсдлоос болж дээрэм тонуул хийх, баар цэнгээний газар ажиллах зэрэг сэтгэл зовнисон асуудал байдаг. Харин бидний хувьд оюутнуудынхаа сурч боловсрох соён гэгээрэх өөрийгөө хөгжүүлэх тал дээр нь тулж ажиллахыг хичээдэг.
Хичээлээс гадуур сургалт дамжаанд суралцуулах, сурлага сайтай оюутныг тэтгэлэгт хамруулах, бусад уралдаан тэмцээнд оролцуулах тал дээр нь анхаарч дэмжиж ажилладаг. Энэ утгаар оюутны зөвлөл маш их үүрэг гүйцэтгэдэг гэж хэлж болно.

-Багцаагаар танай сургуулийн хичнээн оюутан ажил хийдэг вэ?

-МУИС-ийн оюутны холбоо оюутан конгрессын дэргэд оюутны хөдөлмөр зуучлалын төв байдаг. Энэ төв манай оюутны холбоонд харьяалагддаггүй байснаа өнгөрсөн оны 11дүгээр сараас харьяалагддаг болсон. Тэр үед 800 гаруй оюутныг ажилд зуучилж 1000 гаруй оюутнууд ажлын байртай боллоо гэж мэдээлж байсан. Бараг манай сургуулийн 13000 оюутны тавин хувь нь ажил хийж байгаа гэхэд хол зөрөхгүй байх
.
-Сургалтын төлбөр нэмэгдэж байгаад оюутнууд бухимддаг юм билээ? Энэ тал дээр оюутнуудаа төлөөлж саналаа нэмэрлэдэг биз?

-Тэгэлгүй яахав. Сургалтын төлбөр ирэх жил нэмэгдэнэ үү гэхээс буухгүй. Яагаад гэвэл МУИС-ийн бүх захирлуудын хурал болдог юм. Тэр хуралд оюутны холбооны тэргүүн оюутнуудаа төлөөлж оролцон санаа бодлоо хэлдэг. Энэ хурал тавдугаар сарын эхээр болж дараа жилийн сургалтын төлбөрийн асуудал
шийдэгдэнэ. Аав ээжээсээ санхүүждэг оюутнуудын хувъд санхүүгийн хямрал багагүй нөлөөлж байна.

-Нийгмийн алхааг оюутан залуусаар хэмждэг. Цаашид ямар зорилго өвөрлөж явна вэ?

-Миний бодлоор их дээд сургуулиудын сургалтын тогтолцоог сайжруулж бизнес төвтэй биш, сургалтын төвтэй баймаар байна. Дээд боловсролын тогтолцооноос чанарт шилжих гэж МУИС-ийн оюутны холбооноос өнгөрсөн жил оюутнуудын хооронд хэлэлцүүлэг зарласан. Энэ хэлэлцүүлэгт БСШУ-ны сайд оролцож бидэнтэй санал бодлоо солилцсон.
Бизнес төвтэй болохлоор төлсөн мөнгөнийхээ оронд авах соёл боловсролоо бүрэн дүүрэн эзэмшиж чадахгүй гэж яриад байгаа юм. Угаасаа дээд боловсролын тогтолцоо мөхөх шатандаа явж байна шүү дээ.
Өнөөдөр хоёр сая хүн амтай Монголд 150 гаруй чанартай чанаргүй их дээд сургууль байна. Гэтэл Тайвань хэдэн зуун сая хүн амтай мөртлөө 75 их сургуультай байх жишээтэй.
Манай ихэнх оюутнууд ШУТИС, МУИС-д орох сонирхолтой байдаг. Үнэхээр сурч чадаж байгаа бол улсынх, хувийнх гэж ялгах шаардлагагүй. Хэр боловсон хүчин болох нь тухайн оюутны чадвараас шалтгаалж ирээдүй нь тодорхойлогддог. Тиймээс сонгосон мэргэжлээ сайн эзэмшээд нийгэмдээ ухаалаг зөв амьдрах нь чухал юм.

Д.Гэрэлт

Read More

Монголын Нууц Товчооны Талаарх Ард Нийтийн Гурван Ташаа Ойлголт

“Монголын Нууц Товчоо” нь Монголчуудын хувьд түүхийн үнэт дурсгал, утга зохиол хэмээн тооцогдох хэмжээнээс аль хэдийн даван оджээ. Ерөнхийлөгчийн зарлигаар МНТ-г айл өрх, албан газар бүхэн, мөн төрийн ордон залах болж, хэвлэлийн компаниуд янз бүрийн дезайнаар, үнэт эрдэнэ, торго дурдан, тэр бүү хэл ясан дээр лазериар хүртэл сийлэн хийж, нэг ёсондоо тахин шүтэж байна. Нухацтайхан түүхчид маань МНТ-г тухайн үеийн түүхийн хамгийн гол эх сурвалж хэмээн зүй ёсоор үзэж байгаа бол түүх сонирхогчид цорын ганц эх сурвалжаа болгож байна. Ард иргэд харин МНТ-г Чингис хааны бидэнд үлдээсэн гэрээслэл, дагах ёстой хууль хэмээн ойлгодог тул тахин шүтэх нь бас аргагүй юм. Гэтэл ийм чухал бүтээлийнхээ хамгийн энгийн зүйлүүд дээр ард иргэд одоог хүртэл эндүүрсээр яваад бяцхан тайлбар хийх нь зүйтэй болов уу хэмээн хэрэг болгон үзэг цаас холболоо.


Монголын Нууц Товчооны хэлийг орчуулгаар нь төсөөлдөг анхдугаар алдаа

Найман зуу гаруй жилийн өмнө бичигдсэн МНТ нь тухайн үеийн хэлнийхээ онцлогийг хадгалан үлдсэн тул одоогийн Монголчуудад зориулсан орчуулга хэд хэд байдгаас Ц.Дамдинсүрэн гуайнх хамгийн алдартай нь. Одоог хүртэл олон хүн МНТ-ний хэлийг Ц. Дамдинсүрэн гуайн орчуулгын хэлээр төсөөлөн боддогийг хоёр өөр төвшний нэжгээд жишээгээр харуулъя.

Жишээ 1
2000 онд байна уу даа, УБИС-ийн “Монгол хэлшинжлэлийн тэнхим” дээр Архангай аймгийн нэг хүн ирсэн юм. Манай эрхлэгч байсан Ж.Санжаа багш тэр хүнийг над дээр авчраад “Энэ хүн нэг сонин юм яриад байх юм. Чи нягтлаад өгөөч” гэж байна. Ингээд ажилтай нь танилцлаа. МНТ бол нууц код юм гэнэ. Кодыг нь тайлбал Чингис хааныг хаа оршуулсныг хэлсэн байгаа аж. Тэгээд мань хүн алгоритм гээчээр тайлжээ. Алгоритм гэдгийг нь хэл шинжлэлд хэрэглэдэг утгаар арай өөрөөр яриад байхыг нь ойлгохгүй байтал мань эр намайг математикч биш учраас ойлгохгүй нь аргагүй гэж тайвшруулаад 7, 13, 15, 23 гэхчлэн тооны дараалал үзүүлэн, тэр гайхамшигт дэс дарааллыг хонон өнжин сууж нээснийхээ ачаар МНТ-ны цаадах утгыг мэдсэн хэмээв. Ингээд Да багшийн Нууц Товчоог гаргаж ирээд нэгдүгээр бүлгээс нь эхлэн тухайн дугаар бүр дэх үсгийг түүж гарав. Гэтэл тэр нь өнөөгийн бидний хэлээр янз бүрийн өгүүлбэр, захиас болж эхлэх нь ээ. За тэр тоо гайхамшигтай байг, хамаагүй, би хэлний хүн болохоор математикийн тодорхой давтамж ойлгодоггүй байж хамаагүй, хамгийн гол нь Да багш МНТ-г орчуулахдаа бидэнд тодорхой болгох үүднээс үг нэмж, хасаж, орчин цагийн хэллэгээр сольж, зарим өгүүлбэрийг нэгтгэж, заримыг нь дэлгэрүүлж, маш их янзалсан байгаа шүү дээ. … гэргий Гуа маралын хамт… гэж эхний өгүүлбэрт хэлэлгүй … Гэргий Ухаа Маралтайгаа… гээд л буулгачихсан бол нөгөө алгоритм!!! ёсоор нь арын бүх үсэг өөрчлөгдөөд огт утгагүй текст болчихно оо доо. Үүнийг тайлбарлаад өгсөн чинь “судлаач” маань жаахан гайхаад “Тийм үү, тэгээд жинхэнэ МНТ ямархуу байдаг юм бэ?” гэж байна. Гарын дор Дашцэдэн багшийн галиг байсныг жишээ болгон үзүүлбэл, би нэг өдөр харчхаад өгье гээд авч одов. Маргааш нь харин шал өөр “алгоритм” гаргачихсан, нөгөө Дашцэдэн гуайн галигаас тэр давтамжаараа түүсэн латин үсэгнүүд нь аанай л өчигдрийн гэрээслэл маягаар, хачирхалтай нь өнөөгийн монгол хэлээр цуварч өгөх аж. (Тодорхой давтамжаар цуврах тоон дарааллыг юу гэдэг юм бэ гэж энэ өгүүллийг бичиж байхдаа хүүгээсээ асуусан англиар лав pattern гэдэг гэнэ. Алгоритм гэдэг нь тухайн шат бүрд зөв шийдлийг сонгон үргэлжлэх гэдэг утгаараа бол хэл шинжлэлийнхтэй дүйх л юм билээ, одоо бодоход)

Сэдвээсээ халихуй: Ам нээсэн дээр уушиг нээ гэж, Монголоор дүүрэн ид шид судалдаг, англи хэлийг хоёр долоо хоногт сургадаг, бөөлдөг, хараадаг эрдэмтэд, академичид бий боллоо. Баабараас өөр энэ талаар дуугарах, хэлж өгөх хүн байна уу? Ард түмэн маань ерөнхий боловсролоор хир доор байгааг тэдний сургаал ном хир өргөн тархаж байгаагаас харж болж байна. Энэ тал дээр Орос манай хоёр адил бололтой юм. Долоо хоногийн өмнө Брүүклин дэх орос номын дэлгүүрээс хэдэн сайхан ном олж авах санаатай орлоо. Гэтэл хамгийн сайхан хэвлэгдсэн, хамгийн гүйлгээтэй номууд нь хэрхэн баяжих вэ, яаж амархан, хурдан хэл сурах вэ, за тэгээд шинжлэх ухаантай холбоотой гэхээр юмс нь элдэв хачин үзэгдэл, газраас ялгардаг энерги, сүнс, сүг, бүх төрлийн зурхай, сэтгэл санааны болон йогийн зөвлөгөөнүүд, нөхрөө гэртээ тогтоох арга чарга, гэртээ тавилгаа яаж тавибал их мөнгө олохыг хэлсэн номнууд байх аж.
Энэ ертөнц дээр элдэв оньсого, шинжлэх ухаанаар тайлж чадахгүй үзэгдлүүд байгаа гэдгийг хэн бүхэн зөвшөөрнө. Гэвч эхлээд ядаж бүх ертөнцийн таталцлын хуулиа мэддэг болж байж, дараа нь тэр таталцаж өгдөггүй элдэв юмсыгсонирхвол дээргүй сэн биш үү?
Монголын их сургуулийн багш нар, хүрээлэнгийн эрдэмтэд муудаа ийм байдалд хүрчхээд байгаа юм биш, харин ч тэд маань хэтэрхий сайндаад байгаа санагддаг юм. Ухаан нь манай чиглэлээр л гэхэд нэг гаж донтой, харваас галзуу нөхөр гарч ирээд Монгол үгийн язгуур энэ тэр гээд яриад унавал УБИС, МУИС-ийн багш нар, том хэл шинжээчид тэрийг нь үгүй биш ээ хэмээн шүүмжилж “доош орохгүй” шүү дээ. Бараг л тэрэнтэй нэг түвшинд ороод мэтгэлцэж байгаа мэт болно. (мань мэт нь л угаасаа газарт, доошоо унах боломжгүй болохоороо ингээд үглээд суух) Гэтэл ийм байдлаар академичид маань “доошоо орохгүй”, тайлбар өгөхгүй яваад л байвал ард түмний боловсрол гэж хөөрхий болох нь ээ? Өөрийнхөө судалдаг ухааныг өмгөөлөх цаг хэн хүнд ирсэн биш үү? Энэ бүхэн дунд сургуульд бид хэтэрхий академик зүйл заасаар байгаад харин ч юу ч ойлгуулахгүй, баахан мухар сүсэг дүүрэн улсыг төгсгөөд байгаагийн илрэл биш гэж үү?

Жишээ 2
Өмнө татсан нэгдүгээр жишээг өдгөө улам олон болоод байгаа үзмэрч, ид шидтэн эрдэмтдийн нэг юм гээд хайхралгүй өнгөрч болох юм. Тэгвэл “Монгол хэл шинжлэл” хэмээх эрдмийн тулхтай сэтгүүлийн 2001 оны дугаарт хэвлэгдсэн нэр бүхий авторын “МНТ-ны хэл найруулгын тэгш хэмд хийсэн ажиглалт” хэмээх өгүүллийг аваад үзье. Тус сэтгүүлийн 122-р талд өгүүлсэн нь: “…тэр цагийн нэгэн үеийг 254-р зүйлд:
“Одтой тэнгэр орчиж
Олон улс байлдаж
Орондоо унтах завгүй
Олзлон булаалдаж байв:
Хөрст дэлхий хөрвөж
Хөвчин улс хямралдаж
Хөнжилдөө унтах завгүй
Хөнөөлдөн тэмцэж байв… хэмээн 8 мөр шүлгээр утгыг давтан эрчимжүүлсэн…

“Одтой тэнгэр орчиж - Хөрст дэлхий хөрвөж” хэмээн “тэнгэр” – “дэлхий” гэсэн хоёр үгийг оновчтой сонгон зэрэгцүүлсэн…” гэх мэтчилэн тайлбарлажээ.

Юуны өмнө уг эх дээрээ дээрх шүлэг ямархуу байдалтай байгааг үзье.

hодутай тэнгэри
hорчижу бүлэ’э
олон улс булха бүлээ
орун-дурияан үлү орон
олжалулдан бүлээ

көрисүтэй этүгэн
көрбэжү бүлээ
гүр улус булха бүлээ
көнжилэ-дээн үл кэбтэн
гөрүлүлдэн бүлээ…

Үүнээс харахад нэгд найман мөр биш арван мөр, хоёрт гэвэл “дэлхий” гэсэн үг ер байхгүй, “этүгэн” гэж байгаа, тийм учраас “дэлхий” гэдэг үгийг маш оновчтой сонгожээ гэж магтах хэрэгтэй бол МНТ-ны зохиогчийг бус чухам тийн сонгосон Да багшийг магтсан нь зүйд нийцэх юм.

Лу “Алтан Товч”-ийн оруулгыг МНТ-ных хэмээн андуурдаг дэд алдаа

Да багш орчуулгаа хийхдээ бидэнд аль болох ойлгомжтой болгохыг хичээсэн тухай өмнө хэлсэн буй. Нийтэд зориулсан орчуулга учраас улам тодорхой болох үүднээс МНТ-д байхгүй боловч Лу Алтн товч, Чингисийн цэдиг, Рашид ад Дин-д байгаа зарим нэмэлт мэдээ, үг зэргийг дөрвөлжин хаалтанд хийж оруулаад [А. То] [Чи. Цэ] гэх мэтээр тодорхой заас өгсөн байдаг. Гэвч Алтан товчийн оруулбар заримдаа маш урт, ялангуяа “Гурван зуун тайчуудыг дарсан домог” бол 149-р зүйлийн эхэнд хэдэн хуудас дараалан хөврөх бөгөөд хар ухаанаар бодоход хэн нэг нь МНТ-г зүгээр шүүрч аваад дурын хуудсаа нээн унштал мөнөөх домог таарсан тохиолдолд хэдэн хуудсын ард буй жижиг дөрвөлжин хаалт хийгээд А. То гэсэн тэмдэглэгээ харагдахгүй юм. Монголын Нууц Товчооноос тодорхой утга бүхий үг түүгээд ир гэж даалгасан оюутнууд маань заримдаа Алтан Товчийн үг бариад ирдэг байсны учир тэр.

МНТ дахь баримтыг хөдөлшгүй үнэн хэмээн хүлээн авдаг гутгаар алдаа

МНТ-д он дарааллын алдаа олон байдаг гэж бичихээр хүмүүс намайг хоёр янзаар хүлээн авна байх. Мэргэжлийн түүхчид бол ийм энгийн, амархан юмыг юунд бичдэг байна аа, угаасаа ямар ч түүхэн судар, баримттай харьцахдаа… гэх мэтээр нэг их тоохгүй бол энгийн хүмүүсийн зарим нь МНТ-ны алдааг залруулдаг, чи чинь хэн гээч вэ, үүх түүх рүү маань дайрах нь уу гэхчлэн загнаж эхэлнэ. Гээд яах вэ дээ, ямар МНТ-г тэнгэр бурхан бүтээсэн биш, усан нүдтэй цусан зүрхтэй нэгэн л бичсэн хойно алдаа байх нь аргагүй юм. Харин түүнийг нь ярьж бичиж болохгүй гээд дараад нуугаад байх нь хэнд ашигтай байх вэ? Түүхийн бусад дурсгалтай харьцуулан МНТ-ны зарим ташаарсан он дарааллаас үзүүлье. Дашрамд дурдахад миний бие түүхч огтхон ч биш, харин гадаад дотоодын тулхтайхан түүхч нарын ном бүтээлээс уншиж, мэдсэнээсээ л танд толилуулж буйг болгоогоорой.

МНТ-ны 198, 199 –р зүйлд Сүбээдэй Мэргидийг нэхэн, сөнөөснийг үхэр жил буюу 1205 онд тохиосон хэмээсэн бол Рашид Ад Динээс авхуулаад бусад сурвалжууд 1217 онд болсон явдал гэдгийг баталж байна. (Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл биш учраас зүүлт, номзүй зэргийг хийх хэрэггүй гэж үзэв)

Мухулайд Гоо ван цол өгснийг МНТ-ны 206-р зүйлд 1206 онд болсон явдал хэмээн бичсэн бол угтаа нэлээн хожуу болсныг, тухайлбал, перс, хятад дурсгалуудад 1217, Мухулайн намтар, Юань-Ши зэрэгт 1218 он хэмээн бичсэн байдаг нь үзүүлж байна.

Бүр хол зөрж буй (даруй хориод жил) нэг он бол Шихихутагт “Улсын заргач” цолыг олгож буй явдал. МНТ-д Шихихутаг нь 1195-1196 оны үед бяцхан өнчин хүү олдож байснаа ердөө аравхан жилийн дараа, 1206 онд, өөрөөр хэлбэл арав гаруйхан насандаа Чингис хааны хамгийн итгэлт зөвлөх болж байгаа нь нягтлууштай. Шихихутагийг бусад олон сурвалжид 1234-1235 онд “заргач” цолтой болсон тухай тэмдэглэсэн байдаг. Бас нэг анхаармаар зүйл бол МНТ-д Шихихутагийг Өэлүн эх өргөмөл хүүгээ болгож байгаа, өөрөөр хэлбэл Чингис хааны дүү болж байгаа бол Рашид ад Дин түүнийг Бөртэгийн өргөмөл хүү, Чингис хааны хувьд бол хүү шиг нь байсан хэмээдэг. Насны хувьд бодвол сүүлийнх нь илүү үнэмшилтэй байж болох талтай. Юань Ши-д Чингис хааны үед Бэлгүтэйг “заргач” байсан хэмээнэ.

Энэ мэтчилэн олон жишээ байгаагаас дахин ганцыг татахад, МНТ-ны 260-р зүйлд Чингис хаан Чормаганыг Багдад руу 1221 онд довтлуулж байгаа гардаг бол Жувейни, Рашид ад Дин болон Хятадын бүх бичигт Чормаган Чингисийн бус Өгөдэйн дор 1228, эсвэл 1229 онд Багдадын халифыг унагаасныг ижилхэн батлан өгүүлдэг.

Аливаа зүйлийг хөдөлшгүй үнэн гэж ойлгох нь дараа нь өөр баримт, үзэл бодол гарч ирэхэд хүлээж авч чадахгүйд хүрч, хямралд орох гэмтэй. Ялангуяа бид дунд сургуулийн хүүхдүүдэд мэдээллийг байнга ганцхан шийдлээр, туйлын үнэн мэтээр өгдөг нь тэднийхээ сэтгэлгээг улам нэг хэвэнд цутгаж байх шиг санагддаг юм.

Эцэст нь өгүүлэхэд

Монголын Нууц Товчоог бид Монголын түүх, хэл, утга зохиол, соёлын гайхамшигт дурсгал болохынх нь хувьд шүтэх, бишрэх, бахархах учиртай нь тодорхой. Гэвч үүний зэрэгцээ бас түүнийгээ уншиж, нягталж, харьцуулж, судалж байх нь бас чухал юм гэсэн л санааг хэлэх гэсэндээ үүнийг бичив.

М. Саруул-Эрдэнэ ( saruulerdene@yahoo.com)

Read More

Монгол Орны Ан Амьтдын тухай...

Манай улс нь байгаль цаг агаар, газарзүйн олон янз нөхцөлтэй учир дэлхийн амьтаны аймгийн олонх төлөөлөгчид нутаглан амьдрах нөхцөл нь бүрджээ. Монгол орны амьтаны аймаг хөхтөн 138, шувууд 434, загас 75, хоёр нутагтан 6, мөлхөгчид 22 зүйл, дэд зүйл бүртгэгдээд байна. Нугламгүйтэнээс 13000 зүйл шавьж, бусад зөөлөн биетэн, хорхой, эгэл биетэн амьтад 516 зүйл бүртгэгдээд байна.


Арьс мах болон бусад бүтээгдэхүүнийг нь авч ашигладаг зэрлэг хөхтөн амьтан, шувуу загасыг ан гэнэ. Монголын нутагт агнуурын холбогдолтой 60 шахам зүйл хөхтөн, 50 гаруй зүйл загас, 90 орчим зүйл шувуу байдаг байна. Анг ашиглах, үндсэн бүтээгдэхүүнээр нь махны, арьсны, үслэг гэж ангилна.

Монгол угсааны өвөг дээдэс дунд чулуун зэвсгийн үеэс зэрлэг хонь ямааг гаршуулан мал адуулж амьдарч байжээ. Улмаар адуу, үхэр, тэмээг гаршуулан тэжээж таван хошуу мал бий болсон. Өнөө үед таван хошуу малаас гадна тахиа, гахайг гэрийн нөхцөлд тэжээж ашиг шимийг нь амьдрал ахуйдаа хүртэж байна.

Read More

"Та бүхэн Хотлоорой Сайхан Шинэлээрэй"

XVII Жарны ХАРШЛАЛТ хэмээх Шарагчин үхэр жилийн өлзийтэй сайхан ерөөлийг өөд өөд нь өргөн дэвшүүлэхийн ялдамд Хотол олноороо сайхан битүүрч, Хөгжилдөн наадан Сар Шинэдээ Сайхан Шинэлээрэй.

Хүндэтгэсэн : Мөнхбат, Амгалан

Read More

Ногоон эрчим хүчний үйлдвэрлэлийг хөгжүүлж байна

Сүүлийн жилүүдэд дэлхий даяар байгаль орчныг хамгаалах асуудал дээр голлон анхаарах болж, уламжлалт эрчим хүч гэхээсээ илүү байгалийн эрчим хүчнийн үйлдвэрлэлийг шинээр байгуулах болжээ.

Тайвань нь эрчим хүчний нөөцөөр бага, дээр нь олон улсын зах зээл дээрх нефтийн үнэ ихээхэн тогтворгүй байгаа тул Засгийн газраас нь нөхөн сэргээгдэх эрчим хүчний тоног төхөөрөмжийг судлан бүтээхийг өргөнөөр дэмжих болсон байна. Нарны эрчим хүч үүсгүүр болон LED гэрэлтүүлэг, салхин цахилгаан үүсгүүр зэрэг цоо шинэ үйлдвэрлэл нь Тайванийн шинэхэн Niche үйлдвэрлэл болоод байна. Олон улсын эрчим хүчний агентлаг (IEA)-аас гаргасан мэдээлэлд 1990-2006 оны хооронд дэлхийн сэргээгдэх эрчим хүчний хэрэгцээ жилд дунджаар 1,8 хувиар өссөн бөгөөд үүнээс нарны эрчим хүч, салхин эрчим хүч, газрын дулаан болон далай тэнгисийн зэрэг дахин сэргээгдэх эрчим хүчний өсөлт хамгийн их буюу дунджаар 3.9 хувьд хүрсэн байна. Ирээдүйд улс бүхэн эрчим хүчээ хэмнэн, нүүрстөрөгчийг багасгахад шийдэмгий арга хэмжээ авч хэрэгжүүлэх учраас, дахин сэргээгдэх эрчим хүчний эрэлт хэрэгцээ болон цахилгааны хэмжээ цаашдаа улам ч их нэмэгдэх аж.

Урьдчилсан байдлаар, Тайванийн нарны энергийн үүсгүүр, салхин эрчим хүч үүсгүүр, LED, экологийн зэрэг байгалийн ногоон эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2007онд 5,6 тэрбум доллар байсан бол 2012 он гэхэд энэ үзүүлэлт 17,8 тэрбум доллар болж өсөх гэнэ. Өөрөөр хэлбэл, дундаж өсөлт нь 26,1 хувьд хүрсэнээр Тайвань нь шинэхэн Niche үйлдвэрлэлтэй улс болох юм байна.

Сүүлийн үед улс бүхэн цаг агаарын өөрчлөлтөнд нийцсэн, байгаль орчинг хамгаалах олон улын хэлэлцээрийн шаардлагыг нэмэгдүүлэх, олон улсын зах зээл дээрх нефтийн үнийн хэлбэлзэл зэрэг хүчин зүйлүүдийн улмаас эрчим хүчийг орлуулан хэрэглэхийг идэвхтэй хөгжүүлж байна. Энэхүү байгалийн эрчим хүчийг ашиглаж Тайвань нь байгалийн цэвэр эрчим хүчний үйлдвэрлэлийг хөгжүүлсэнээр эрчим хүч нийлүүлэлтийн аюулгүй байдлыг хамгаалахаас гадна дэлхий нийтийн экологийн үйлдвэрлэлийн хөгжлийн үндэс суурийг тавьж чадах аж.

Read More

Тэглэх хувилбарын тухай тэрслүү үг

Монголчууд юмыг өсгөхдөө гаргуун. “Амны билгээс ашдын билэг” гээд л өсгөөд эхэлнэ шүү дээ. Өсгөсөн юмаа буцааж бууруулна гэж байхгүй. ” Дээшээ, дээшээ, бүр дээшээ” гэж дуулаад л дэгдээд өгнө шүү дээ. Хямралын үед энэ араншин бүр илүү үзэгдэх боллоо. Хямралын үед хөгжингүй орнууд юм юмаа хямдруулж, үнэ өртгөө багасгаж байхад манайд бүх юм эсрэгээрээ. 

Зарим улс орон эдийн засагтаа “Тэглэх хувилбар”-ыг ашигладаг гэдэг. Энэ “тэглэх” гэдэг нь эдийн засагчдийн мэргэжлийн үг хэллэг боловч, юм бүхнийг “Тэг”-тэй тэнцүүлэх ч гэсэн үг бас биш. Хатуу бодлогыг зөөлрүүлэх, татварын бодлогыг эерэгээр шийдвэрлэхэд хэрэглэдэг шиг байгаа юм.

Харин монголчууд “Тэг”-ийн тоонд их дургүй. Тэнэг, мулгуу маягийн хүнээ “Ноолийн ногоон тэг” гээд доош нь жийчихнэ. “Нооль” гэдэг нь Оросуудыг дуурайж байхдаа сурсан ‘Тэг” гэсэн үг.

Read More

Сэтгэцийн өвчтэй хүмүүс л Ерөнхийлөгчийн амь насанд халддаг

Дэлхийн улс орнуудын Ерөнхийлөгчийн амь насанд халдах явдал нэг талаасаа улс төрийн зорилготой байдаг ч нөгөө талаасаа түүхэнд нэрээ үлдээх гэсэн гаж хүмүүсийн үйлдэл байдаг. 

Дэлхий дахинд болж буй үймээн самуун, дайн байлдаан, терроризм болом магадгүй одоогийн эдийн засаг, санхүүгийн хямрал нь хүмүүсийг хүнд стрессд оруулж, тэр нъ сэтгэц, мэдрэлд нь шууд нөлөөлж байна.

Америкийн нэрт сэтгэл зүйч Вилор “Сэтгэц, мэдрэлийн өвчтэй хүн өөрийн зовлондоо ихэнхдээ ойр, дотны хүнээ, аль эсвэл улс орныхоо Ерөнхийлөгчийг буруутгадаг дүрэмтэй байдаг тухай тайлбарласан юм. Дэлхийн улс орнуудын дунд явуулдаг тусгай судалгаагаар Америк, Орос хоёр улс нь сэтгэц, мэдрэлийн өвчтэй хүмүүсийн тоогоороо дэлхийд тэргүүлдэг байна.

“Ерөнхийлөгчид хэний халдлагаас болгоомжлох хэрэгтэй вэ? гэсэн асуултад ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн хамгаалалтын албаны дарга Вячаслав Колесников “Төрийн тэргүүн нарын амъ насанд халдаж байсан этгээдүүдийн 90 хувъ нь сэтгэц, мэдрэлийн ямар нэгэн гажигтай хүмүүс байдаг. Ийм тогтворгүй хүмүүсийг урьдчилан таамаглаж, эсвэл хайж олох нь бидний ажлын гол хүндрэл байдаг” гэж ярьж байжээ. Тэд өөрсдийн үйлдлээ тооцоолон хянах чадваргүйгээс гадна тэднийг ихэнхдээ “аз” дайрдаг гэж тэрбээр яриандаа өгүүлсэн байна.

Францын домогт Ерөнхийлөгч Шарль де Голль 10 жил Төрийн эрхийг барихдаа нийт 32 удаа халдлагад өртөж хамгийн их халдлагад өртсөн Ерөнхийлөгчид тооцогддог байна. Харин тэрбээр энэ бүгдэд ердөө нэг л удаа хөнгөн бэртэлт авч байжээ.

1981 оны гуравдугаар сарын 30. 18 настай сэтгэц, мэдрэлийн өвчтэй Жон Хинкли “Хилтон” зочид буудлаас гарч явсан Ерөнхийлөгч Рейган руу зургаан удаа гал нээж амжжээ. Гэтэл тухай үед зочид буудлын гадаах гудамж тэр чигтээ тусгай албаны мэргэжилтнүүдээр бүслэгдсэнээс гадна ойр орчмын байшингийн дээвэр дээр мэргэн буудагчид байсан гэдэг.

Энэ халдлагаар Ерөнхийлөгч баруун мөрөндөө шархадсан юм. Хинкли Холливудын алдарт жүжигчин эмэгтэй Жуди Фостерт ухаангүй дурласан нэгэн байсан бөгөөд түүний анхаарлыг татах гэж ийнхүү төрийн тэргүүний аминд хүрэх аргыг сонгосон аж.

1990 оны арваннэгдүгээр сарын 7. Улаан талбайн хамгаалалтын албаны нэгэн ажилтан ажилтан Михаил Горбачёвын амь насанд халдахаар урьдчилан бэлтгэсэн байсныг Ленинградын иргэн Шмоновыг илрүүлсэн юм.

Tyxaйн үеийн ЗХУ-ын сүүлчийн Ерөнхийлөгчийн амь насанд гурван удаа халдах оролдлого гарсан тухай баримт, бичигт албан ёсоор тэмдэглэгдсэн байдаг аж. 1996 онд Горбачёв Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн кампанит ажлын үеэр Омскт айлчилж байжээ.

Гэтэл түүнийг үг хэлж байхад нь Мальков гэх этгээд индэр рүү үсрэн гарч ирж, ар хүзүүн дээр цохин унагаж байсан удаатай. Мөн онд Надежда Воронова гэх эмэгтэй Михаил Горбачёвт цэцэг өгөх гэж очоод өнөөх цэцгийн баглаагаараа хүчтэй гэгч нь толгой руу дэлсээд авсан байна.

Америкийн хамгийн залуу Ерөнхийлөгч Жон Кеннедигийн амь насанд халдсан явдал одоог хүртэл 20 дугаар зууны тайлагдашгүй хэрэг болон үлдсэн билээ. Тус улсын түүхэнд Төрийн тэргүүн рүү хамгийн анх халдсан явдал 1835 онд болсон байна.

Тухайн үед Цагаан ордны эзэн АНУ-ын долоо дахь Ерөнхийлөгч Эндрю Жексон байжээ. Түүн рүү ажил эрхэлдэггүй, будагчны мэргэжилтэй нэгэн этгээд буудсан аж. Халдахыг завдсан уг этгээд Жексонтой тун ойрхон байсан бөгөөд аз болоход бууны гох гацсанаар Ерөнхийлөгч амьд үлдсэн аж.

Эндрю Жексон энэхүү халдлагыг улстөрийн зорилготой байсан гэж үзэж байжээ. Мөн тус улсын Ерөнхийлөгч Феральд Форд залуудаа мэргэжлийн загвар өмсөгч байсан бөгөөд олон ч бүсгүйчүүдийн зүрх сэтгэлийнх нь “хан хүү” байсан гэдэг. Тиймээс түүнийг Ерөнхийлөгч байхад нь хоёр удаа амь насанд нь халдахад хоёуланд нь эмэгтэй хүмүүс байжээ.

1865 оны дөрөвдүгээр сарын 14. 1860 онд Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар төрийн эрхэнд гарсан Авраам Линкольн тус өдрийн үдэш Вашингтоны төв театрт “Бидний Америк садан” хэмээх жүжиг үзэж байхад нь тайзан дээрээс жүжгийн нэг дүрд нь тоглож байсан алуурчин 44 калибрын гар буугаар Ерөнхийлөгч руу хоёр удаа будсан юм.

Хүнд шарх олсон Авраам Линкольн халдлагын маргааш өдөр нь таалал төгссөн билээ. Харин Ерөнхийлөгчийн аминд хүрсэн этгээдийг олжчадаагүй юм. АНУ-ын Үндсэн хуулинд 1917 онд Ерөнхийлөгчийн гэр бүлийн гишүүдийн амь насыг хамгаалах, 1951 онд дэд Ерөнхийлөгчийн амь насыг хамгаалах, 1961 онд Ерөнхийлөгчийн албыг хашиж байсан хүмүүсийн амь насыг хамгаалах заалтуудыг оруулжээ.

Read More

Ногоон тив байгалийн гамшигт нэрвэгдлээ...

Хүн төрөлхтөн байгаль дэлхийдээ хайр, гамгүй хандах болсноор сүүлийн жилүүдэд дэлхийн цаг агаарт онцгой өөрчлөлт гарах болсон билээ. Барууны зарим нэг орнуудаар өмнө нь үзэгдээгүй их хэмжээний цас орж, хэт хүйтнээс болж иргэд хөлдөж үхсэн байхад дэлхийн бөмбөрцөгийн өмнөд хэсэгдэх ногоон тивд агаар хэт халж байгалийн онц аюулт үзэгдэл болж байна. 

Өнгөрсөн сарын сүүлийн долоо хоногоос эхлэн Австралийн өмнөд хэсэгт агаарын температур +40хэмээс буухаа больсон. Агаарын энэ их хэт халуунаас үүдэн “Дэлхийн ногоон цэцэрлэг” хэмээн нэрлэгдэх тус газар нутаг ой хээрийн түймэрт автах болж, хамгийн сүүлийн мэдээллээр энэхүү байгалийн гамшигт амь үрэгдэгсэдийн тоо 170 гараад байгаа бөгөөд энэ тоо цаашид өсөх магадлалтай байгаа талаар албаны хүмүүс мэдээлж байна.

Тус улсын Ерөнхий сайд Кевин Рудд амь үрэгдсэн хүмүүсийн тоог үнэхээр аймшигтай хэмээн хэлсэн ба байгалийн энэ аюул цаашид олон таагүй мэдээлэл дагуулж болзошгүй талаар нийт ард иргэддээ анхааруулжээ.

Одоогийн байдлаар нутгийн хэмжээнд 25 ой хээрийн түймэр бүртгэгдээд байгаа юм. Хоёр нь мужийн нийслэл Мелбурн хоттой тун ойрхон байгаа аж. Түймрийн улмаас зарим жижиг хот тостон бүхэлдээ сүйрсэн бөгөөд ой хээрийн түймэр нийт 3000 км.кв талбайг хамраад байна. Ой хээрийн түймэр Викториа мужаас гадна зэргэлдээх Шинэ Өмнөд Уэльс болон Өмнөд Австрали гэх хоёр мужид бүртгэгдээд байна. Тэдгээр бүс нутагт хэдэн арван мянган гал сөнөөгч, цэргүүд галт түймрийн аюулыг зайлуулахаар ажиллаж байгаа аж.

Гал сөнөөгчдийн хэлж буйгаар агаарын хэм буурч, дунджаар 20 гаруй хэм болсон ба гал унтраах нөхцөл харьцангуй дээрдэж байгаа учмр тэдэнд зарим их галыг цурманд оруулах боломж нэмэгдэж байгаа гэнэ. Гэхдээ хотын ойролцоох хоёр галын хувьд ноцтойд тооцогдож байна. Энэхүү аймшигт raл түймрийн улмаас хэдэн мянган ард иргэд гэр оронгүй үлдэж, төрөл төрөгсөд, хамаатан саднууд нь op сураггүй алга болжээ. Албан ёсны мэдээллээр 750 гаруй орон сууц, байшин барилга галд шатаж, үнсэн нурам болсон бөгөөд 78 хүн хүнд бэртэл, нэгдүгээр зэргийн түлэгдэлтийн улмаас эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлж байна. Тус аймшигтай явдалтай холбогдуулан Австралийн Ерөнхий сайд ноён Рудд гамшигт нэрвэгдсдэд зориулан 10 сая австрали доллар буюу долоон сая ам.долларын яаралтай тусламж үзүүлэх шийдвэр гаргажээ.

Мөн тэрбээр түймэрт өртсөн бүс нутгийг дахин сэргээхийн тулд багагүй хугацаа шаардлагатай гэдгийг онцолсон юм. Одоогийн байдлаар гал түймэрт багагүй

хамгийн ихээр өртсөн газар нутагт Виктория, өмнөд Австрали болон өмнөд шинэ Уэльс тооцогдож байна.

Түймрийг унтраах хүнд хүчир ажилд гал сөнөөгчдөөс гадна сайн дурынхан, цэргийнхэн нэгдээд байгаа аж. Түүнчлэн галыг хүний хүчээр унтраахад хүчин мөхөсдөж, зөвхөн бороо л түймрийг бүрмөсөн дарна хэмээн тус төвийнхөн үзэж байгаа гэнэ.

Гэвч аагим хатуун тус тивд дахиад хэдэн өдөр үргэлжлэх төлөвтэй байна. Халуунтай зэрэгцэн хүчтэй салхитай байгаа нь түймрийг газар авахад нөлөөлж байгаа бөгөөд унтраахад хүндрэл учруулж байгаа аж.

Read More

Шатахууны үнэ дахиж буурахгүй нь...

Дэлхийн эдийн засгийн хямрал, ам.долларын ханшны өсөлтөөс хамааран өдгөө бүхий л бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний үнэ нэмэгдэх боллоо.Ялангуяа монгол түмний уламжлалт баяр цагаан cap дөхсөн энэ үед үнийн өсөлт ард иргэдийг давхар хямруулж байна. Харин нэг таатай мэдээ дуулдсан нь үнийн хөөрөгдлийг дандаа дагуулж явдаг шатахууны үнэ энэ удаа эсрэгээрээ байж дахиад буурлаа.

Өнгөрсөн сарын сүүлээр нэг литр авто бензин, дизель түлшний үнэ 110-170 төгрөгөөр буураад байсан. Энэ нь нэгдүгээр сард хойд хөршөөс импортлох нефтийн бүтээгдэхүүний хилийн үнэ буурсантай холбоотой байсан юм. Тэгвэл өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд автобензин, дизель түлшний үнэ дахин 20-70 төгрөгөөр буураад байна.

Read More